Pts. Eki 15th, 2018

SESİN VE SÖZÜN USTALARI; DENGBÊJLER

                                                               Dengbêj, sese nefes ve yaşam verendir.
                                                                                                      (Mehmet Uzun )
RAMAZAN KAVAK’IN YAZISI

GAZETE SOKAK – Tarih, yazıyla değil sözle başlar. İncil’in ünlü aforizması; ‘önce söz vardı’ cümlesinin tılsımında hepimizin derinlere dalmasının eminim ki bir anlamı olmalı. İnsanlığın doğuşu, sözün kudretiyle tarihsel belleğinin kocaman bir bölümünü günümüze kadar ulaştırabilmiştir.

Tarihçiler yazının Sümerlerle başladığını söylerken, yazıya nakşedilmiş uygarlığın, tarihin küçük bir karesine denk düştüğünü de beraberinde ifade etme gereksinimi duyarlar.

Çünkü milattan önce üç binlere dayanan yazının serüveniyle yapılacak bir yolculuk sekter kalır. On binlerce yıllık bir geçmişe yaslanmış, insanlığın gizemsel tarihine yürüyüş başlarken sözün rehberliği hayati derecede önemlidir. Sözün ağırlığı yazının icadıyla sönümlenmemiş günümüze kadar yol arkadaşlığı etmiştir.

Yazıyla uygarlaştığını iddia eden insan aynı zamanda eşi benzeri görülmemiş
savaşlara, soykırımlara ve talanlara kanlı mührünü vururken, kendi elleriyle tarihe not düştüğü yazıyı hiç acımadan yok edebilmiştir. İşte bu korkunç gerçekliğin karşısında insanlık kültürünü ve onurunu geleceğe taşırma ihtiyacı duyan aydın kişilikler sözün gücüne hep dört elle sarılmışlardır.Kelamın kutsallığına tanrısal derecede önem vermişlerdir.

İlk insanın boy attığı Mezopotamya aslında ilk sözün de yankılandığı yerdir. Sözün yakıcı gerçekliği kendi sözcülerini yaratırken yaşanmışlıklar karşısındaki tavır ve sözün beyinde ve yürekteki yankısına değer biçmiştir. Söze yüreklerinin sesiyle biçim verecek olan bu şahsiyetlere dengbêj yani sesiyle söze biçim verenler denilmiştir.

Dengbêjî kültürüne beşiklik eden Mezopotamya ve Anadolu topraklarının yanında dünyanın farklı coğrafyalarında bu kültürel değer farklı metodlarla da olsa işlenmiştir. Zaten insanın dokunduğu her yer, aynı zamanda sözün filizlendiği yerlerdir. Çok eski dönemlerde ölüm ve yaşam diyalektiği karşısında ayinsel bir ritüel olan tanrısal yakarmalardan tutalım, tragedyalara oradan günümüze kadar dengbêjî farklı versiyonlarla var olmuştur.

Mezopotamya’nın kadim halklarından olan Kürtlerde sözün gücü ve kutsallığı yazılıeserlerden daha yoğun olarak işlenmiştir. Kürt tarihi ve kültüründe kelam, toplumsalmayalaşmada etkin bir yer tutar. Söz ağırlığını her alanda hissettir. Değişen sosyal sistemlerde belki de değişmeyen tek olgu sözün yani kelamın toplumsal tabakalaşmada saygınlığını hep korumasıdır. Söze sesleriyle derin bir anlam veren dengbêjler, sosyal ve siyasal yıkımlara karşı yazıdünyasında oluşan boşluğu önemli ölçüde sözün aktarımı yoluyla doldurdukları görülür. Kürtlerin tarihten süregelen devletsiz toplum oluşları, yazın dünyalarına ait büyük edebi ve tarihsel eserlerin çoğunluğu egemen güçlerce itlaf edilmiştir. İşte bu konsepte karşı dengbêjî kültürü önleyici rol üstlenmiştir. Geçmişin ağır trajedileri ve kahramanlıklarının günümüze aktarılmasında toplumu dinamize etmiştir. Aynı zamanda bilge dengbêjlerin usta anlatıları toplumsal tutkal görevi görmüştür. Tarihteki Kürt bey ve emirliklerine baktığımızda her beyin ve mirin yanında bir dengbêjin bulunduğunu, önemli tarihsel olayları ve savaşları hafızalarına kaydettiklerini ve sanatsal bir dille şevbûhêrklerde aktardıklarını görürüz. Bu özgün şahsiyetler, beyliğin tarihsel bilgi akışını ustaca atadan oğula taşıyabilmişlerdir.

Peki bu kadar önemli konumu olan dengbêjler kimdir?

Dengbêjler; aydın, araştırmacı, sorgulayan, coğrafya ve tarih bilgisine sahip kimselerdir. İyi bir retoriğin yanında muhalif karakterleri söze anlam biçmelerine ve toplumsal öncülüklerini ön plana çıkarmıştır. Dönemin siyasi gerçeklerini hafızalarına kaydedip, kitlelere muazzam ezgisel bir anlatımla aktarmaları donanımlı bir propagandist olduklarını gösterir. Kuşaklar arası yakın dönemin iyi birer analizcileri olduğu görülür. Örneğin Miradê Kinê’in yaşadığı dönem ve coğrafyaya bakalım. Mirado; 1940’lı yıllarda Dargeçit’in bir köyünde Tor diye tabir edilen bölgede doğup büyümüştür. Haliylen klamlarında Tor ve çevre bölgelerinin toplumsal ve siyasiolaylarının usta bir dille anlatıldığı görülür. Eserlerini dinleyenler hevêrkan Sultanları olarak bilinen Mala Haco, Elîkê Betê isyanını, Mala Eliyê Unîs direnişini, Bişarê Çeto, Emînê Perîxanê v.b.

1900’lü yılların Tor ve Xerzan bölgelerindeki önemli olayları ve şahsiyetleri sanatsal ve muhalif bir dille aktardığını görürüz. Keza Agirîli Şakiro’nin klamları Serhat bölgesinin iyi bir belleğidir. Homeros İlyada ve Odysseia ile Antik Yunan’ı tarihsel ve toplumsal gerçeklikleriyle günümüze ulaşmasındaki ustalığı o dönemin söylencelerini şairane bir üslupla yazmıştır.

Anadolu’nun halk ozanları olan Pir Sultanlar ,Yunus Emreler ,Köroğlular dönemin yoziktidarlarına karşı mazlum Anadolu halkının yoksulluğunu ,sazı söze katan deyişleriyle ifadeetmişlerdir.

Sonuç olarak sözün ağırlığında kaybolan ve hücrelerine kadar hisseden dengbêjler, tarihin tozlu sayfalarında her zaman toplumsal özgürleşmeye derin bir soluk katanlar olarak yer almiştir. Sözün kutsallığında paklanmış yürekleri, her türlü sapkınlığa karşı durmalarını emretmiştir.

Günümüzde her ne kadar popüler kültürün cenderesinde acı çekse de dünden bugüne hakikat taşıyıcılığı yaptığı gibi bugünden yarınlara aynı onurlu yürüyüşü yapacaktır.

Sesleriyle söze biçim veren ustaların unutulmadığı günler umuduyla…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Kategoriler

php destek forumu php dersleri web tasarim dersleri seo dersleri seo nasıl yapılır webmaster araclari seo analiz araci site analiz araci webmaster forumu webmaster forum google forum adsense forum adwords forum web tasarım tasarım dersleri optimizasyon web forumu web forumları
Kentsel Dönüşümün sisli kentsel donusum sisli dekorasyon istanbul kentsel dönüşüm istanbul dekorasyon kaya insaat
istanbul evden eve nakliyat istanbul evden eve Taşımacılık evden eve nakliyat evden eve Taşımacılık Ankara Evden Eve Nakliyat İstanbul Beşiktaş evden eve nakliyat Bayrampaşa Evden Eve Nakliyat Şile Evden Eve Nakliyat Kartal Evden Eve Nakliyat Sultanbeyli Evden Eve Nakliyat İçerenköy Evden Eve Nakliyat Tuzla Evden Eve Nakliyat Bostancı Evden Eve Nakliyat Ümraniye Evden Eve Nakliyat Ataşehir Evden Eve Nakliyat - İstanbul Ataşehir Nakliyat YARIMCA Evden Eve Nakliyat Bayrampaşa Evden Eve Nakliyat Beykoz Evden Eve Nakliyat İçerenköy Evden Eve Nakliyat Tuzla Evden Eve Nakliyat Bostancı Evden Eve Nakliyat Ümraniye Evden Eve Nakliyat Ataşehir Evden Eve Nakliyat - İstanbul Ataşehir Nakliyat YARIMCA Evden Eve Nakliyat Pendik Nakliyat Bostancı Evden eve nakliyat Erenköy Nakliyat Kozyatağı Nakliyat Mecidiyeköy Nakliyat Sarıyer Evden Eve Nakliyat Tuzla Aydınlı Nakliyat Sultanbeyli Adil Mahallesi Nakliyat Maltepe Evden Eve Nakliyat Evden Eve Nakliyat Ofis Taşıma Ev Eşyası Depolama Şehirler Arası Nakliyat İstanbul Nakliyat Fiyatları Evden Eve Nakliyat Şirketi İstanbul Nakliyat İstanbul Nakliyat Firmaları Dudullu Evden Eve Nakliyat Beylikdüzü Evden Eve Nakliyat