GAZETE SOKAK – Şengal’de İsmail Özden’in TSK saldırısı sonucu öldürülmesine ABD ve uluslararası koalisyonun onay verdiğini, KDP’den Neçirvan Barzani ve Sefin Dizai’nın da bunun parçası olduğunu söyleyen Gazeteci Seyit Evran, Türkiye’nin hem Irak hem Suriye politikalarında sona geldiğini kaydetti.

Türk Silahlı Kuvvetleri’nin (TSK) Şengal’in Geliyê Şîlo bölgesindeki hava saldırısında Êzidî Toplumu Koordinasyonu Üyesi İsmail Özden’in (Mam Zekî Şengalî) öldürülmesi, gözleri yeniden Irak Federe Kürdistan Bölgesi’ne çevirdi. “Kandil operasyonu” adı altında bölgeye güç yığan, operasyonlar düzenleyen ve üsler kuran TSK’nin son Şengal saldırısında yerel ve uluslararası güçlerin parmağının olduğuna işaret ediliyor. Hava sahası ABD’nin denetiminde, sınırlar itibarıyla Irak hükümetinin korumasında ve yönetim olarak da KDP’nin himayesinde olan bölgeye yönelik TSK’nin saldırı düzenlemesini ve olası sonuçlarını bölgenin tecrübeli gazetecisi Seyit Evran’la konuştuk.

TSK’nin Kandil operasyonu ne aşamada? Irak ve KDP yetkilerinin yaklaşımı nedir?

Türkiye, İran sınırlarındaki saldırılarında, Bradost bölgesinde Nisan ayında ilerlediği sınıra yakın olan Avdal Kovi’deki -yöre köylüleri tarafından Çiya Del olarak bilinen- Lelikan Tepesi’ne kadar ilerlemiş durumda. Orayı PKK’nin direnişi ve halkın tepkisinden dolayı aşabilmiş değil. İlerleyememesinin en önemli nedenlerinin başında PKK’nin bölgede üslenen Türk güçlerine yönelik gerçekleştirdiği etkili eylemlerdir. Kara yolundan ilerlemeyi bırakalım, askerlerin konumlandırıldığı yerlere erzak ulaştıramıyorlar. Zaten askerler de o bölgelere indirmelerle yerleştirilmiş. Şimdi bölgede sadece hava saldırıları ve teknik kullanımıyla etkili olmaya çalışıyor ki o da artık çok fazla sonuç vermiyor. Türkiye, Irak’ı Dicle suyunu kesmekle tehdit ederek susturdu. Ayrıca bana göre Türkiye, Irak ve KDP arasında gizli bir anlaşma var. Çünkü Irak güçleri bir süre önce işgal edilen bölgeleri kontrol altına aldı, ancak açıklama yapmadan geri bıraktı. Aldığım bilgilere göre, Türkiye işgal edecek, sonra Irak güçlerine teslim edecek. Anlaşma bu yönündedir. Bir su şantajı, iki böyle bir plan olduğu için Irak hükümeti sessizliğini koruyor.

Sefin Dizai 20 yıldan fazla Türkiye’de kaldı. Bilinmeyen çok sayıda yatırımı var Türkiye’de. Neçirvan Barzani’nin de milyar dolarları Türkiye’de var. AKP iktidarının, ses çıkarmaları durumunda Türkiye’deki yatırımlarına el koyma şeklinde tehditler yaptığına dair gelen bilgiler var.

Ancak Irak hükümetinin bilmediği bir şey var; o da Türkiye’nin gireceği hiçbir yerden çıkmayacağıdır. 21 yıl önce girdiği ve 21 üsse yakın güç koyduğu güney ve en önemlisi de Irak içinde büyük bir tehlike olan Başika’dan çıkıyor mu ki, şimdi yeni işgal edeceği yerlerden çıksın. Güney hükümetinden (Federe Kürdistan Bölgesi) bir kesim açıkça Türkiye ile işbirliği içindedir. Bu kesimlerin başını da Neçirvan Barzani ve Sefin Dizai çekiyor. Sefin Dizai 20 yıldan fazla Türkiye’de kaldı. Bilinmeyen çok sayıda yatırımı var Türkiye’de. Neçirvan Barzani’nin de milyar dolarları Türkiye’de var. Ayrıca 17 Ekim 2014 yılında Irak’ın Kerkük’te müdahalede bulunmasına kadarki süreçte Türkiye’ye gönderdikleri petrollerin paralarının tamamı hala Türkiye bankalarında. İlginçtir bu işlerin hepsi içinde şimdi ABD listesinde olan ve ikinci müdürü Hakan Mehmet Atilla ABD’de yakalanıp ceza verilen Halk Bank’a yatırılıyor. AKP iktidarının, ses çıkarmaları durumunda Türkiye’deki yatırımlarına el koyma şeklinde tehditler yaptığına dair gelen bilgiler var. Referandumdan sonra yeniden Türkiye ile ilişkiler kurmak için can atmanın bir nedeni de budur. Durum böyle olunca işgale karşı çıkmayı bir kenara bırakalım işgali meşrulaştırma çabaları içinde olduğunu görüyorum. Yaptıkları açıklamalar bunu gösteriyor.

ABD’nin yıllardır, yaptırım ve uygulamalarıyla sık sık müdahale sinyali verdiği İran, Türkiye’nin bu çıkışını nasıl okuyor ve ele alıyor?

Bu hamleler her ne kadar Kürt düşmanlığı üzerinden yapılsa da gerçek hedefin İran olduğunu artık bilmeyen yok. Elbette bu bir ABD ve uluslararası güçler planıdır. Başta ABD ve Rusya olmak üzere uluslararası güçler bölgedeki değişime karşı direnen olarak Türkiye ve İran’ı görüyor. Türkiye ve İran’ı 20’nci yüzyılda oluşturulan ve günümüzde geçerliliği kalmayan statükoda ısrar ediyorlar, diye görüyorlar. ABD ve İngiltere başta olmak üzere uluslararası güçler, Türkiye ve İran’ın statükoda ısrarını kabul etmiyor. O yüzden ABD, Türkiye’yi İran’a karşı konumlandırmak için Manbij Anlaşması’nı yaptı. Ayrıca Türkiye’nin Kürdistan’ı işgal etmesi için yeşil ışık yaktı. İngiltere de hakeza aynı plana dahildir. Dikkat edilirse Türkiye’nin işgaline onay verilen bölge İran sınırı olan bölgedir. Bununla ABD, İran’ı Türkiye eliyle kuşatma planı yaptı. Şimdi ABD ile Türkiye arasında ekonomik sahada bir kriz yaşanıyor. Bu aynı zamanda ciddi bir siyasi krizdir. Ancak bir pentagon yetkilisi krizin başladığı günlerde “Bizim askeri ilişkilerimiz bundan etkilenmeyecek” diye açıklama yaptı. Bu da aynı zamanda işgal ve İran’a dönük kuşatma planı devam ediyor anlamına geliyor.

Peki, İran nasıl yaklaştı?

İran, kendisine müdahale amaçlı olduğu için bu plana karşı çıktı. ABD, Türkiye ile birlikte İran’a şimdi yaptırım uyguluyor. İran, ABD ile Türkiye arasında yaşanan krizden dolayı Türkiye’ye yaklaşarak işbirliği yapmaya çalışıyor.

Bütün bunları gören İran biraz ihtiyatlı yaklaştı. Türkiye’nin işgaline onay verilen güney bölgesi İran’ın üzerinde hak iddia ettiği bölgedir. 1975 Cezayir Anlaşması öncesi bu bölgeler İran toprakları olarak geçiyordu. İran-Irak savaşı bu bölgeler üzerinde olan itilaftan dolayı çıktı. Türkiye’nin bu bölgeleri işgal etmesi bir anlamda İran topraklarını işgal etmesi demektir kendi iddialarına göre. Birde İran, kendisine müdahale amaçlı olduğu için bu plana karşı çıktı. ABD, Türkiye ile birlikte İran’a şimdi yaptırım uyguluyor. İran, ABD ile Türkiye arasında yaşanan krizden dolayı Türkiye’ye yaklaşarak işbirliği yapmaya çalışıyor. Bunun olması durumunda İran’ın da bu bölgelerin işgaline onay verebileceği gibi bir düşünce var. Ancak Türkiye zaten yaptırımlar altında olan İran’a daha fazla yanaşarak durumunu daha da zorlaştıracak mı, o belli değil. Şu ana kadar görünürde de öyle bir şey yok.

Bu durum, Suriye konusunda Astana’da anlaşan İran, Rusya ve Türkiye ortaklığını nereye vardırır?

Suriye’deki İran, Rusya ve Türkiye ortaklığı da bana göre bitmiş. O ortaklık, Dera, Hama, Quneytra, Quseyr, Humus ve Şam başta olmak üzere diğer alanlarındaki silahlı grupları Türkiye eliyle İdlib’e çekmek içindi. Efrîn işgaline de onun için onay verildi. Halep zaten daha önce temizlenmişti. Hepsi Cerablus ve Bab taraflarına çekilmişti. Rusya, Astana toplantılarıyla bunu başardı. Tüm selefi silahlı grupları Türkiye eliyle İdlib’e çekti. Şimdi Suriye rejimi, silahlı grupların son kalesi olan İdlib’e yönelmeye çalışıyor. Rusya, Türkiye’ye “Ya o çeteler çıkarılacak ya da hepsi imha edilecek” diyor. Türkiye “Hepsi terörist değil” diyerek Müslüman Kardeşlerin gruplarını ve MİT kontrolündeki paramiliter grupları korumaya çalışıyor. Şam yönetiminin İran kanadı, Rusya üzerinden Türkiye’yi İdlib başta olmak üzere girdiği Suriye topraklarından çıkarmak için baskı yapıyor. Bundan ötürü Rusya sıkışmış durumda. Bu gelişmeler Suriye’de Rusya merkezli Türkiye üzerinden oynanan oyunlar, ancak Türkiye tarafından ise dış politika olarak izlendiği bilinen politikaların sonuna geldi. Şimdi iki durum var, Türkiye ya o grupların hepsini kendi içine çekerek, kendisinde bir süreci başlatır ya da imha edilmelerine göz yumar. Türkiye bu grupların imha olmaması için uğraşıyor. Bunun için Rojava’nın diğer alanlarını bile işgal etmeyi hedefliyor. Yapılan açıklamalar bunu gösteriyor. Ancak bunun da artık biraz zor olduğu görülüyor. Çünkü ABD ve Rusya’nın, Suriye konusunda anlaştıkları ortaya çıktı. Bundan dolayı Astana süreci tamamen bitti. Yeniden yaşatılması için de herhangi bir neden ve gerekçe yok.

TSK’nin Şengal’e son yaptığı saldırıda Êzidî toplumunun önemli isimlerinden İsmail Özden yaşamını yitirdi. Bu saldırıda, KDP, Irak hükümeti ve ABD’nin rolü nedir?

ABD onayı olmadan hiçbir ülkenin savaş uçakları Irak hava sahasına giremez. Şimdi birde işin içinde başını çektiği uluslararası koalisyon var. O yüzden Irak’tan daha çok ABD ve uluslararası koalisyon bu suikasttan sorumludur.

Suikast Irak izni olmadan olabilir. Irak zaten Dışişleri Bakanlığı’ndan “Bizim herhangi bir anlaşmamız yok” diye açıklama yaptı. Irak izninden çok ABD ve uluslararası koalisyon izni olmadan yapılması mümkün olmayan bir suikast demek daha doğru olur. Zira Güney Kürdistan bölgesi 1991 yılından bu yana ABD tarafından uçuşa yasak bölge ilan edildi. Ancak Irak savaş uçaklarına uçuşa yasak bölge ilan etti. Türk savaş uçaklarına ise uçuşa serbest bölge haline getirdi. 2003 yılından bu yana ise Irak’ın tüm hava sahasına sahip oldu. Yani ABD onayı olmadan hiçbir ülkenin savaş uçakları Irak hava sahasına giremez. Şimdi birde işin içinde başını çektiği uluslararası koalisyon var. Türkiye “Ben de bu koalisyonun bir üyesiyim” diyebilir. Ancak 2014 yılından bu yana bu koalisyonun misyonu DAİŞ ile mücadele olarak belirlendi. Türkiye’nin gidip DAİŞ’e karşı mücadele eden, DAİŞ’in Êzidîleri büyük bir soykırımdan geçirmesine engel olan bir gücün sorumlularından birine suikast yapma hakkını vermez. O yüzden Irak’tan daha çok ABD ve uluslararası koalisyon bu suikasten sorumludur. Zira koalisyon adına açıklama yapan biri, “Türkiye önceden bize haber verdi, ancak nereyi vuracağını söylemedi” dedi. O zaman şöyle bir soru sorulur. Bu koalisyon içinde yer alan herhangi bir güç hedefi önceden bildirmeden herhangi bir harekata başlamasına izin veriyor musunuz? Kesinlikle vermezler. Çünkü koalisyon koordinasyon merkezine bilgisi verilmeyen hiçbir hedefin vurulmasına izin vermez.

KDP’nin sessizliği neden?

KDP’nin sessizliğinin nedenine ilişkin yukarıda bazı cevaplarım oldu. Sessizliği ekonomik, siyasi ortaklığından ileri gelir. Kasım Şeşo, KDP’nin komutanlarından biridir. Kasım Şeşo, PKK Şengal’den çekildikten sonra bir TV programında “Hiçbiri çekilmedi, Türk devleti gelsin onların hangi taşların altında olduklarını, yerlerini tek tek göstereyim” diye konuşmuştu. Suikastın olduğu gün daha hiç kimse bir şey bilmeden, konuşmadan Kasım Şeşo olay yerine çok uzak olmasına rağmen “Saldırıya uğrayan Zeki Şengali’dir” diye bir TV kanalına açıklamada bulundu. Kasım Şeşo’nun PKK çekildikten sonra söyledikleri ister istemez akıllara, “Zeki Şengali’nin o gün orada olacağının bilgisini o mu verdi” sorusunu getirir. İkincisi, suikastın yapıldığı alandan daha çok uzak olmasına rağmen saldırıya uğrayanın Zeki Şengali olduğunu nereden biliyordu diye bir soruda gelir akla. Bu soruların muhatabı KDP ve komutanları Kasım Şeşo’dur. Bu sorulara verecek cevapları olmadığı için sessizliklerini koruyor. Sessizlik bir biçimde ortak olmak anlamına gelir. Yine hiç kimse açıklama yapmasa bile eski bölge başkanı Mesut Barzani, bir açıklama yapabilirdi. Zira Güney Kürdistan’da Zeki Şengali’yi en iyi tanıyan kişilerden biri Mesut Barzani’dir. Çünkü defalarca görüşme yapmışlar.

Türkiye bu saldırıyla neyi amaçladı? Yine ABD bir yandan Türkiye ile gerilim içindeyken, diğer yandan Türkiye’yi Rusya ve İran’dan koparmak için destek veriyor, bu ne zamana kadar böyle sürecek?

Mevcut Türkiye yönetimi AKP ve Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın işlerinin başında gelen konulardan biri gündemi sürekli saptırmak, değiştirmektir. O açıdan bakıldığında ekonominin dibe vurduğu bir dönemde böyle bir suikastla zafer naraları atarak, yaşanan derin krizi halkın gündeminden çıkarmayı hedefliyorlar. Diğer önemli bir nokta ise, ABD ile Türkiye arasında ekonomik, siyasi ve diplomatik kriz başladığında Pentagon ve Savunma Bakanı Mattsis’ten bir açıklama geldi. Açıklama, “Askeri işbirliğimiz var olan durumdan etkilenmeyecek” şeklindeydi. Bu da aslında her ne kadar bir ekonomik, diplomatik, siyasi kriz yaşansa da askeri işbirliğinin devam ettiğini gösteriyor.

Federe Kürdistan Bölgesindeki gelişmelerin Suriye iç savaşının bir parçasına dönüştüğü görülüyor. Türkiye hem Irak’ta hem Suriye’de söz sahibi olmak istiyor. Türkiye; Rusya, İran, Esad tarafı ile ABD, Avrupa taraflarını nasıl idare edecek? Türkiye’nin politik geleceği bu denklemde nasıl şekillenecek?

Türkiye artık Suriye üzerinde bir yandan ABD, öte yandan Rusya ve İran’ı bundan sonra çok fazla oyalamayacak. Planlarını uygulayamayacak. Bundan ötürü Türkiye için sona gelindi demek yanlış olmaz.

Türkiye Kürtlerin yaşadığı bölge ülkelerinin tamamında söz sahibi olmak istiyor. Zira iç ve dış politikasını anti Kürtlük üzerine kurmuştur. Suriye ve Irak özelinde bu durum çok belirgin bir şekilde açığa çıkıyor. Bunun yanı sıra Türkiye’nin başında olan yönetim, yeni Osmanlıcılık olarak adlandırdığı bir sistemi istiyor. Türkiye bölgeye halifelik getirmek istiyor. Ki bunu da kültürel, toplumsal İslam’dan çok, cihatçı İslami düşüncelerle getirmek istiyor. Bunu başarabilmenin peşindedir Türkiye’nin mevcut yönetimi. Bunu yaparken Osmanlı döneminin toprak genişliğine, yine elinde olan yeraltı ve yerüstü zenginlik kaynaklarına da sahip olmak istiyor. Bunun için Suriye’de bölgenin ticaret merkezi Halep üzerine, Irak’ın petrol bölgeleri Musul ve Kerkük üzerine hesaplar yapıyor. ABD, Rusya ve uluslararası güçlerin hemen hemen tamamı Türkiye başındaki yönetimin bu amacını anlamış diye düşünüyorum. Ancak her güç kendisi için yararlanmak istediği için bu plana anlamamış gibi yaklaşarak, Türkiye’den faydalanmak istiyor. Türkiye ile Kürtleri ve diğer inançlarla Sünnileri denetimlerine almak istiyorlar. Bunları müdahale etmek istedikleri yerlerde kullanmayı düşünüyorlar. Şimdilik en bariz bir şekilde görülen İran’a karşı kullanmayı düşünmeleridir.

Rusya, Türkiye’den alabileceğini aldı. Zira Rusya’nın temel hedefi, Suriye’deki cihatçı grupların Türkiye’ye bağlı olduğunu biliyordu. Türkiyeli ile onları tasfiye noktasına getirdi. Başta Halep olmak üzere daha sonra Dera, Guta, Hama, Humus, Cisir Şuğur ve diğer tüm alanlardaki grupları Türkiye eli ile İdlib ve Türkiye’ye işgal ettirdiği Cerablus, Bab, Azez, Exterin’e çekti. Yani Suriye’deki cihatçı grupların hepsinin AKP’nin denetiminde olduğunu kanıtladı. O yüzden şimdi Türkiye’ye “İdlib’i de boşaltacaksın” diyor. Türkiye bu grupların ya imhasına göz yumacak ya da kendi içine çekecek. Kendi içine çekmesi demek Suriye’deki iç savaşın Türkiye aktif hale gelmesi demektir. İran ve Suriye rejiminin bir bölümü Rusya’ya, Türkiye güçleriyle bağlı gruplarını İdlib’den çıkarması için baskı yapıyor. Rusya’nın bunu yapmaması demek, Suriye’de yeniden Rusya’dan da çok İran’ın hakim olması anlamına gelir. Rusya bunu göze alamadığı için İdlib konusunda çok açık ve net konuşuyor. Türkiye’nin mevcut ideolojik kimlikli siyasetine İran da kanmıyor. Ancak yaptırımların uygulandığı bir süreçte tümüyle karşısına almak istemiyor. ABD ve NATO’yu da artık oyalayamıyor. Yani Türkiye artık Suriye üzerinde bir yandan ABD, öte yandan Rusya ve İran’ı bundan sonra çok fazla oyalamayacak. Planlarını uygulayamayacak. Bundan ötürü Türkiye için sona gelindi demek yanlış olmaz.

MA / Erdoğan Altan

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Captcha loading...